صفحه 1

چه ساختمانهایی نیاز به مقاوم سازی دارند و مقاوم سازی وظیفه چه کسانی است؟

پاسخ به این سؤال از دو دیدگاه علمی و عملی قابل تأمل است. از دیدگاه علمی تمام ساختمانهایی که بر اساس اصول وضوابط حال حاضر آیین‌نامه‌‌های طراحی ساختمانها اجرا نشده‌‌اند نیاز به مقاوم سازی دارند، که خود دو دسته‌‌اند:

1- آنهایی که قبل از تدوین آیین نامه‌‌های مربوط طراحی و اجرا شده‌‌اند و در زمان اجرای آنها آیین نامه‌‌ها و مقررات مورد نیاز در کشور وجود نداشت.

2- آنهایی که در سالهای اخیر ساخته شده‌‌اند اما متاسفانه به دلیل قصور کارفرمایان و عدم اطلاع آنها از اصول ساخت و ساز، دست مهندسان متعهد را از کار کوتاه کرده (و می‌کنند) و به همین دلیل مسایل فنی لازم رعایت نمی‌‌شود و یا به دلیل عدم دسترسی به مصالح و دانش فنی مناسب (در روستاها و مناطق دور افتاده) امکان رعایت اصول فنی وجود ندارد.

از دیدگاه عملی، امکان مقاوم سازی تمام اینگونه ساختمانها به لحاظ زمان، هزینه و راهکار اجرایی وجود ندارد، چرا که به این ترتیب تقریبا باید تمام کشور را دوباره ساخت.

بنابراین باید مقاوم‌‌سازی را محدودتر کرد. جا دارد ساختمانها را به چهار دسته تقسیم کنیم:

1- ساختمانهای حیاتی که به دلیل نوع کاربری و استفاده‌‌ای که دارند امکان انتقال تجهیزات را نداشته و از طرفی باید عملکرد خود را بعد از زلزله نیز حفظ کنند. مانند: مراکز درمانی، ایستگاه‌‌های مخابراتی و تلویزیونی، مراکز امنیتی، پالایشگاه‌‌ها، و ... .

2- ساختمانهایی که در حال حاضر شرایط خاصی ندارند اما بعد از زلزله به عنوان مراکز خدماتی و کمک رسانی مورد نیاز می‌‌باشند و لازم است حتما سرپا باشند: برخی سوله‌‌ها، مساجد، مدارس، مراکز مدیریت کلان، مراکز مدیریت بحران و ... .

3- ساختمانهایی که قبل و بعد از زلزله اهمیت خاصی ندارند ولی در صورت آسیب تلفات جانی زیادی در پی خواهد داشت؛ مانند: مراکز عمومی، استادیوم، برج‌‌ها و ... .

4- ساختمانهای معمولی که هیچ‌‌کدام از موارد فوق را شامل نمی‌‌شود. مانند: منازل مسکونی، ساختمانهای اداری و تجاری معمولی و ... .

اهمیت و نیاز مقاوم سازی از دیدگاه کلان به ترتیب از شماره یک آغاز و تا شماره 4 کاهش پیدا می‌‌کند. مقاوم سازی دسته یک و دو کاملا به عهده و وظیفه دولت می‌‌باشد. دسته 3 بین دولت و کارفرمایان خصوصی (مردم) مشترک بوده و دسته 4 کاملا به عهده مردم می‌‌باشد.

نکته مهم در اینجاست که در مقاوم سازی دسته یک و دو تقریبا تاثیر مستقیم در کاهش تلفات زلزله نداشته و تنها مقاوم سازی دسته سه و چهار است که در کاهش مستقیم تلفات زلزله نقش دارند. اما بدیهی است که هزینه و زمان لازم برای مقاوم‌سازی دسته سه و چهار به قدری زیاد است که عملا این امر را غیر ممکن ساخته و به همین دلیل است که توجه دولت به دسته یک و دو و در موارد کمی به دسته سوم معطوف شده است.

در نتیجه به اینجا می‌‌رسیم که در حال حاضر که دولت دست به کار مقاوم سازی شده است باید توجه خود را معطوف به ساختمانهایی بکند که یا در دسته یک هستند و یا در دسته دو؛ و مقاوم‌سازی ساختمانها و مراکز شخصی به عهده خود افراد است و دولت صرفاً می‌‌تواند تسهیلات و قوانین لازم را در اختیار قرار دهد.